Duistere tijden kunnen ons bang en onzeker maken.
Wanneer zoveel van wat vertrouwd was begint te wankelen,
kan de neiging ontstaan om weg te kruipen,
de deuren te sluiten en het licht uit te doen.
Even niets meer horen, niets meer zien,
omdat het al zoveel is.
Maar er is ook een andere beweging mogelijk.
Juist de duisternis kan ons innerlijke licht aanspreken
en ons eraan herinneren dat er iets in ons is
dat niet zomaar dooft.
Een licht dat er altijd is,
maar dat in het gewone leven gemakkelijk bedekt raakt
door zorgen, gewoonten en alles wat onze aandacht opeist.
In de taal van het soefisme kun je spreken over sluiers die het licht verhullen.
De Vedānta kent het begrip tamas: de donkerte en traagheid
waardoor helderheid aan het zicht wordt onttrokken.
We worden minder transparant
en het lijkt alsof ook ons licht zwakker wordt.
Toch kan iets aan het zicht onttrokken zijn zonder dat het verdwenen is.
Er blijft altijd een kleine opening: het licht is altijd aanwezig,
ook wanneer we het nauwelijks meer ervaren.
Er is veel te zeggen over de taak en de betekenis van de mens.
We hebben verschillende vermogens,
leven onder verschillende omstandigheden
en hebben ieder onze eigen bijdrage te leveren.
Toch is er een menselijke opdracht
die voor mij door al die verschillen heen klinkt:
De mens is geboren om licht te brengen in duisternis,
hoop te planten in harten
en deuren te openen die voor altijd gesloten leken.
Over die woorden zou ik veel kunnen vertellen,
maar dat bewaar ik voor een andere keer.
Voor nu wil ik stilstaan bij wat daarvoor nodig is.
Want wie licht wil brengen,
heeft een levende verbinding nodig met het licht in zichzelf.
Een verbinding waarnaar je kunt terugkeren wanneer je moe wordt,
wanneer verdriet je overvalt of wanneer je niet meer goed weet hoe het verder moet.
Dat is niet altijd gemakkelijk.
Ook wanneer je al jarenlang mediteert en spirituele teksten bestudeert,
kun je die verbinding minder sterk ervaren.
Dan kan het helpen wanneer iets of iemand je eraan herinnert,
je even bij de hand neemt en je aandacht terugbrengt
naar wat onder alle onrust aanwezig blijft.
Voor mij is de Ashtāvakra Samhitā zo’n metgezel.
Dit kleine geschrift, ook bekend als de Ashtāvakra Gita,
behoort tot de Advaita Vedānta-traditie.
Het heeft de vorm van een dialoog
tussen de wijze Ashtāvakra en koning Janaka,
over vrijheid, gebondenheid en de vraag wie wij in wezen zijn.
Advaita betekent ‘niet-twee’
en verwijst naar een werkelijkheid waarin de scheiding
die wij gewoonlijk ervaren niet het laatste woord heeft.
Wat mij telkens weer raakt,
is de directheid waarmee de tekst spreekt.
Zonder veel omwegen brengt hij je bij het licht van bewustzijn,
bij dat wat in jou aanwezig is voordat je jezelf omschrijft
met je geschiedenis, je mogelijkheden en je beperkingen.
In die zin is de Ashtāvakra radicaal:
het laat de duisternis nergens het laatste woord.
Telkens wanneer je jezelf kleiner maakt,
wanneer je jezelf vastzet in wat je niet kunt of niet bent,
wijst het je terug naar een ruimte die je uit het oog was verloren.
Soms zacht, soms met een directheid
waaraan nauwelijks te ontkomen valt,
plaatst het je weer in je eigen licht.
Dat kunnen we in onze tijd goed gebruiken.
Tegelijkertijd is de tekst bijzonder ijl.
De woorden wijzen, maar laten veel ruimte open.
Ruimte om te luisteren, om stil te worden
en te voelen wat er in je wordt aangeraakt.
Juist daardoor kan het moeilijk zijn om er toegang toe te krijgen.
Je leest een zin en begrijpt misschien wat er staat,
terwijl de levende betekenis nog op afstand blijft.
Een tekst kan helder zijn en zich toch pas langzaam voor je openen.
Daarom hebben we gewerkt aan een nieuwe vertaling.
We willen dit bijzondere geschrift dichtbij brengen,
zodat zoveel mogelijk mensen kunnen ervaren
hoeveel kracht en steun erin aanwezig zijn.
Daarbij hebben we geprobeerd dicht bij
het oorspronkelijke Sanskriet te blijven
en tegelijk de ruimte tussen de woorden te bewaren.
De taal mag helder zijn en ademen,
zodat jouw eigen beleving erin kan meeklinken.
Om die ontmoeting te ondersteunen,
heb ik mijn eigen anubhava aan de tekst toegevoegd.
Anubhava verwijst naar directe ervaring,
naar wat je zelf beleeft en van binnenuit leert kennen.
In dit boek deel ik iets van de manier
waarop de woorden van de Ashtavakra in mijn leven zijn gaan klinken.
Die beleving is persoonlijk.
Je hoeft haar niet te volgen of over te nemen.
Ik hoop vooral dat zij je uitnodigt
om je eigen ervaring serieus te nemen,
hoe pril of moeilijk onder woorden te brengen die misschien ook is.
Je hoeft niet eerst alles te weten voordat een tekst je mag raken.
Soms wordt één woord al een opening,
of blijft een zin bij je die pas veel later zijn betekenis toont.
De ervaring van een ander kan je helpen om de ruimte
voor je eigen ervaring te ontdekken.
De Ashtāvakra reist inmiddels al meer
dan vijftig jaar met mij mee en heeft mijn leven diepgaand veranderd.
Nog steeds is dit geschrift een grote steun voor mij.
Sommige woorden die ik al zo lang ken,
komen onder veranderde omstandigheden
opnieuw tot leven, alsof ik ze voor het eerst hoor.
Wat vertrouwd leek, blijkt een diepte te hebben die ik nog niet kende.
En steeds weer hoor ik daarin dezelfde herinnering:
Weet waarom je geboren bent: om licht te brengen,
hoop te planten en gesloten deuren te openen.
Zo verbindt de tekst mij ook met het dagelijkse leven
en met de mensen die ik daarin ontmoet.
Het licht waarmee je in aanraking komt,
wil doorwerken in de manier waarop je luistert, spreekt en handelt.
In de aandacht die je iemand geeft,
in het geduld dat je kunt opbrengen
en in de bereidheid om een deur nog eens te proberen,
ook wanneer die al heel lang gesloten lijkt.
Nog even en het boek met de nieuwe vertaling en mijn anubhava is klaar.
We beginnen bovendien met een studiegroep
waarin we samen de Ashtāvakra gaan lezen, voelen en ervaren.
We geven de woorden de tijd om binnen te komen
en luisteren naar wat zij in ieder van ons aanraken.
Wat resoneert er, en wat doet dat met je?
Als je voelt dat je wat sterker in je eigen licht gevestigd zou willen zijn,
kijk dan eens naar dit kleine juweel uit de Advaita Vedānta-traditie.
Misschien is een enkele zin al genoeg om iets in beweging te brengen
en je te herinneren aan een licht dat, onder alle sluiers, altijd aanwezig is.
Als je meer wilt weten, vragen hebt of iets wilt delen,
stuur mij gerust een mailtje.
Mehdi Jiwa
